Vertalen is een ambacht. Dat klinkt misschien gek. Het is toch een kwestie van het woord van de ene taal omzetten naar hetzelfde woord in de andere taal?

Dat is niet zo. Er komt veel meer kijken bij het maken van een goede vertaling. Een woord heeft in een taal immers een heel aantal synoniemen en bijna-synoniemen. Het is een kwestie van taalgevoel welke van die alternatieven binnen de zin én de context past. Maar ook techniek en diepgaande kennis zijn nodig, zoals bij elke ambacht.

Een vertaalprogramma kan dit taalgevoel dat een ‘native-speaker’ heeft nog lang niet overnemen. Er wordt door het programma een standaard woord ingevuld, een woord dat het meest algemene alternatief weergeeft. Vaak zal dit woord te algemeen zijn voor de specifieke context waarin het wordt gebruikt. Daarom is menselijke vertaling nog steeds onmisbaar als je een eerlijke weergave wilt geven van wat er in de andere taal is geschreven of gezegd.

Het ambacht van de vertaler is eigenlijk vergelijkbaar met dat van de edelsmit. Of de timmerman. De chefkok. De vakman (of -vrouw) heeft zijn eigen visie op hoe dit specifieke product gemaakt moet worden. De klanten weten ook dat ze bij deze persoon terecht kunnen als ze iets speciaals nodig hebben, iets anders dan dat je in de gewone winkels kunt krijgen. Er worden andere materialen gebruikt, geheime¬†ingredi√ęnten¬†toegevoegd en er is een speciale manier van bereiden zoals niemand anders het doet.

Daarin verschilt de¬†ambachtelijke vertaler¬†met de gewone. Een ambachtelijke vertaler kijkt naar iedere individuele tekst en vraagt zich af wat de¬†boodschap¬†is die moet worden overgebracht, welke¬†toon¬†wordt gebruikt, wat het¬†doel¬†van de tekst is en voor welke¬†lezer¬†hij is bestemd. Hij wikt en weegt om tot de juiste¬†formulering¬†te komen. Veel ervaring, inlevingsvermogen en kennis van de oorspronkelijke (bron-)taal en de nieuwe (doel-)taal zijn hiervoor nodig.¬†En hij zal in elk geval n√≥√≥it gewoon alle woorden in het vertaalprogramma gooien en op “enter” drukken….

Het resultaat is een “one-of-a-kind” product, enig in zijn soort.¬†De klanten komen speciaal terug voor de ambachtsman of -vrouw, ze willen die specifieke persoon om hun product te maken. Ze willen aandacht voor hun product en een topresultaat: degelijk, robuust, gaat jaren mee.

 


Door Liselot Puiman